Η 11η Φεβρουαρίου έχει καθιερωθεί ως η Παγκόσμια Ημέρα των Ασθενών μετά από πρωτοβουλία που είχε λάβει το 1992 ο τότε πάπας Ιωάννης Παύλος ο Β΄.

Επιδίωξή του ήταν να στρέψει το ενδιαφέρον στους άρρωστους και στους φροντιστές τους και να αναδείξει τον ανθρώπινο πόνο και τη σημασία της λύτρωσης. Είναι χρήσιμο λοιπόν να αναφερθούμε στα δικαιώματα των ασθενών, καθώς πολλοί είναι εκείνοι που δεν γνωρίζουν καν την ύπαρξή τους.

Τι ορίζουν το Σύνταγμα και η Ευρωπαϊκή Χάρτα Δικαιωμάτων των Ασθενών

Οι τρεις βασικές προβλέψεις του ελληνικού Συντάγματος για τους ασθενείς αφορούν το δικαίωμα κάθε ανθρώπου στην προστασία της υγείας και της γενετικής ταυτότητάς του, την υποχρέωση του κράτους να μεριμνά για την υγεία των πολιτών και να λαμβάνει ειδικά μέτρα για την προστασία της νεότητας, του γήρατος, της αναπηρίας και την περίθαλψη των απόρων, καθώς επίσης απαγορεύει τα βασανιστήρια, την άσκηση φυσικής και ψυχολογικής βίας και κάθε άλλη προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Η ελληνική νομοθεσία έρχεται να εξειδικεύσει τις προβλέψεις του Συντάγματος σημειώνοντας τα εξής:

Κάθε άνθρωπος, ανεξάρτητα από ιθαγένεια, χρώμα, τόπο κατοικίας, νομική κατάσταση, θρησκευτικές ή φιλοσοφικές πεποιθήσεις, σεξουαλικό προσανατολισμό, οικονομική κατάσταση ή ασφαλιστική κάλυψη, έχει δικαίωμα:

  • στην υγεία και αξίωση από το κράτος να του εξασφαλίσει πρόσβαση σε ποιοτικές και ασφαλείς υπηρεσίες υγείας που ανταποκρίνονται στις ανάγκες του
  • στην παροχή πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και νοσοκομειακής περίθαλψης με σεβασμό στην αξιοπρέπεια, την ελευθερία και στην ασφάλειά του
  • να συγκατατεθεί ή να αρνηθεί κάθε διαγνωστική ή θεραπευτική πράξη (σε περίπτωση ασθενούς με μερική ή πλήρη διανοητική ανικανότητα, το δικαίωμα ασκείται από το πρόσωπο που κατά νόμο ενεργεί για λογαριασμό του)
  • να ενημερωθεί πλήρως για την κατάσταση της υγείας του και να συμμετέχει στη λήψη κάθε απόφασης που τον αφορά
  • να πληροφορηθεί έγκαιρα για τους κινδύνους που ενδέχεται να παρουσιαστούν ή να προκύψουν εξαιτίας διαγνωστικών και θεραπευτικών πράξεων
  • προστασίας της ιδιωτικής ζωής και του απόρρητου των προσωπικών του πληροφοριών
  • του σεβασμού και της αναγνωρίσεως των θρησκευτικών και ιδεολογικών του πεποιθήσεων
  • να διαμαρτυρηθεί και να καταθέσει ενστάσεις για οποιαδήποτε πράξη ή παράλειψη που πραγματοποιείται σε μονάδα υγείας.

Το 2002 υπογράφηκε και η Ευρωπαϊκή Χάρτα Δικαιωμάτων των Ασθενών, περιλαμβάνοντας 14 διατάξεις στις οποίες προβλέπονται, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα:

1. Δικαίωμα της πρόληψης

Κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να απολαμβάνει την παροχή των κατάλληλων υπηρεσιών προκειμένου να εμποδιστεί η εμφάνιση ασθένειας.

2. Δικαίωμα της πρόσβασης

Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα πρόσβασης στις απαιτούμενες υπηρεσίες υγείας που αντιστοιχούν στις ανάγκες του. Οι υπηρεσίες υγείας πρέπει να εξασφαλίζουν πρόσβαση σε όλους χωρίς διακρίσεις ως προς την οικονομική κατάσταση, τον τόπο κατοικίας, το είδος της ασθένειας ή το χρόνο πρόσβασης στις υπηρεσίες.

Ένα άτομο που έχει ανάγκη από θεραπεία, αλλά δεν μπορεί να ανταποκριθεί στο κόστος, έχει το δικαίωμα να την λάβει δωρεάν.

Κάθε άτομο έχει το δικαίωμα σε επαρκείς υπηρεσίες, ανεξάρτητα από το αν έχει εισαχθεί σε μικρό ή μεγάλο νοσοκομείο ή κλινική.

Κάθε άτομο, ακόμη και χωρίς την απαιτούμενη άδεια διαμονής, έχει το δικαίωμα σε επείγουσα ή χρειώδη εξωνοσοκομειακή και νοσοκομειακή περίθαλψη.

Ένα άτομο που πάσχει από σπάνια ασθένεια έχει το ίδιο δικαίωμα στις απαραίτητες θεραπείες και σε φαρμακευτική αγωγή με ένα άτομο που πάσχει από μια πιο κοινή ασθένεια.

3. Δικαίωμα της πληροφόρησης

Όλοι οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα της πρόσβασης σε κάθε είδος πληροφορία που αφορά την κατάσταση της υγείας τους, τις υπηρεσίες υγείας και τον τρόπο να τις χρησιμοποιήσουν καθώς επίσης και σε κάθε τι που είναι διαθέσιμο κατόπιν έρευνας και τεχνολογικής καινοτομίας.

Οι υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης, οι πάροχοι και οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να παρέχουν πληροφορίες προσαρμοσμένες στον ασθενή, λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη τις θρησκευτικές, εθνοτικές ή γλωσσικές ιδιαιτερότητες του ασθενούς.

4. Δικαίωμα της συγκατάθεσης

Ο ασθενής πρέπει να έχει αρκετό χρόνο (τουλάχιστον 24 ώρες) για να έχει τη δυνατότητα να συμμετάσχει ενεργά στις θεραπευτικές επιλογές που αφορούν την κατάσταση της υγείας του.

Ο ασθενής έχει του δικαίωμα να αρνηθεί θεραπεία ή επέμβαση και να αλλάξει άποψη κατά τη διάρκεια μιας θεραπευτικής αγωγής, αρνούμενος τη συνέχιση της.

5. Δικαίωμα της ελεύθερης επιλογής

Κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να επιλέγει ελεύθερα ανάμεσα σε διαφορετικές θεραπείες και διαφορετικούς ειδικούς και υπηρεσίες υγείας κατόπιν επαρκούς πληροφόρησης.

6. Δικαίωμα της εχεμύθειας και της εμπιστευτικότητας

Όλοι οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα να παραμένουν εμπιστευτικά τα προσωπικά τους δεδομένα συμπεριλαμβανομένων των όσων αφορούν την κατάσταση της υγείας τους και τις σχετικές διαγνωστικές ή θεραπευτικές διαδικασίες.

7. Δικαίωμα του σεβασμού του χρόνου του ασθενούς

Όλοι οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα να λαμβάνουν την αναγκαία θεραπευτική αγωγή σε σύντομο και προκαθορισμένο χρονικό διάστημα. Το δικαίωμα αυτό αφορά σε κάθε φάση της θεραπείας.

8. Δικαίωμα της τήρησης των προδιαγραφών ποιότητας

Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας υψηλής ποιότητας τόσο ως προς την εξειδίκευσή τους, όσο και ως προς την τήρηση συγκεκριμένων προδιαγραφών.

Το δικαίωμα στην ποιότητα υπηρεσιών υγείας προϋποθέτει ότι οι οργανισμοί παροχής υπηρεσιών και οι επαγγελματίες υγείας παρέχουν υπηρεσίες σε ικανοποιητικό επίπεδο ως προς τις τεχνικές επιδόσεις, την ανακούφιση και τις διαπροσωπικές σχέσεις.

9. Δικαίωμα της ασφάλειας

Όλοι οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα να είναι απαλλαγμένοι από βλάβες που οφείλονται στην πλημμελή λειτουργία των υπηρεσιών υγείας, σε ιατρικά σφάλματα και λάθη και το δικαίωμα πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας και θεραπείες που πληρούν αυστηρά πρότυπα ασφάλειας.

10. Δικαίωμα στην καινοτομία

Όλοι οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα πρόσβασης σε καινοτόμες διαδικασίες,

συμπεριλαμβανομένων των διαγνωστικών εξετάσεων σύμφωνα με διεθνείς προδιαγραφές, ανεξάρτητα από οικονομικούς παράγοντες.

11. Δικαίωμα της αποφυγής του περιττού πόνου και της ταλαιπωρίας

Κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να αποφεύγει όσο το δυνατόν περισσότερο τον πόνο και την ταλαιπωρία σε κάθε στάδιο της ασθένειας.

12. Δικαίωμα της εξατομικευμένης θεραπείας

Κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να λαμβάνει διαγνωστικές ή θεραπευτικές υπηρεσίες προσαρμοσμένες έτσι ώστε να ταιριάζουν όσο το δυνατόν περισσότερο στις προσωπικές του ανάγκες.

13. Δικαίωμα έκφρασης παραπόνων

Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να παραπονείται οποτεδήποτε έχει υποστεί βλάβη καθώς και να λαμβάνει απάντηση ή άλλου είδους ενημέρωση αναφορικά με τα παράπονά του.

14. Δικαίωμα αποζημίωσης

Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να λάβει επαρκή αποζημίωση εντός εύλογου χρονικού διαστήματος σε περίπτωση που έχει υποστεί φυσική, ηθική ή ψυχολογική βλάβη ως απόρροια κάποιας θεραπείας που έλαβε στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών υγείας.

Διαφυλάξτε τα δικά σας και των ασθενών συνανθρώπων σας δικαιώματα ως κόρη οφθαλμού!